banner

Kuchnia Sarmatów

Tłusto, dużo i mięsnie – to synonimy kuchni Sarmatów. Potrawy goszczące na stołach sarmackich to typowe potrawy jadane w ówczesnej Polsce, ale także dania inspirowane kuchnią orientalną. Dość zimny polski klimat i ciężka praca fizyczna ukształtowały kuchnię polską. Szczególnie jadano dania mięsne ociekające tłuszczem, do tego wszystko popijano alkoholami. Nie były to napitki wysokiej zawartości procentów, jednak wypijana ilość doprowadzała do upijania.

Polska szlachta znana była z umiejętności ważenia piwa, robienia wina, nalewek i miodów pitnych. Jednak kultura picia w tamtych czasach z kulturą miała mało wspólnego. Szczególnie w siedemnastym wieku, kiedy szlachta żyła spokojnie, a jej interesy szły dobrze, pijaństwo bardzo się rozpowszechniło. Na stołach pełno było wszelkiego rodzajów dań, królowały oczywiście potrawy mięsne, ale nie brakowało ryb, nabiału i dodatków w postaci warzyw. Wszystko zawsze podane było bardzo elegancko, a potrawy i półmiski były dekorowane.

Zastawy też nie należały do najtańszych. Do tego bardzo dbano o kulturę biesiadowania, posiłki trwały bardzo długo, a w ich czasie dyskutowano o ważnych tematach politycznych. Ucztowanie było jedną z najważniejszych rozrywek szlachty sarmackiej w czasie, której śpiewano i tańczono.

Kolejna rozrywka, jaką było polowanie, dostarczało na sarmackie stoły dań z dziczyzny. Nigdy nie mogło zabraknąć bażantów, zajęcy, sarniny czy dzika. Z każdego rodzaju produktami nie było problemu, bo szlachta była bardzo przywiązana do ziemi i żyło się z uprawy roli. Oczywiście sutość stołu zależała od bogactwa, ale i biedna szlachta nie oszczędzała na przyjęciach, jedynie robiła je rzadziej.

W kuchni sarmackiej dość dużą rolę odgrywał przyprawy zwłaszcza szafran i pieprz, a wielkość terytorialna I Rzeczypospolitej i otwartość na nowości kolejnych monarchów sprawiła, że i kuchnia i stosunek do niej się zmieniał. Mało otwarta na zmiany szlachta polska powoli przyswajała nowe smaki i sposoby gotowania. Najpopularniejsze dania tamtych czasów to żurek, barszcz czerwony, pieczona kaczka, rosół, pierogi z kapustą, ryby, na terenach bliskich Morzu Czarnego jadano owoce morza, tak więc widać, że to, co było podstawą w jadłospisie szesnasto- i siedemnastowiecznego szlachcica również i współcześnie często gości na stole.

Wiadomo, że Sarmaci byli też głęboko wierzącymi i praktykującymi ludźmi i dlatego przestrzegali nakazów kościelnych nakładających na wiernych posty i okresy świąteczne. Bogobojni szlachcice przestrzegali okresów nie jadania mięsa, które zastępowano rybami, a na popularności zyskały potrawy ze śledzi. Jeśli nadchodził okres świąteczny, był on obchodzony hucznie i na bogato.

Nie gardzono też tym, co ludziom oferowała natura. Wiadomo, że w tych czasach jadano sezonowo i jeśli pojawiały się w kolejnych miesiącach jakieś owoce czy warzywa, to starano się je wykorzystywać maksymalnie robiąc również przetwory. Kiszono kapustę i ogórki. Zbierano tez runo leśne, a szczególnie grzyby w kuchni polskiej były bardzo obecne.

Na przestrzeni lat kuchnia polska ewoluowała, właśnie wpływy z Europy zachodniej nakazywały odchodzenie od jadania tłustych potraw i stosowania do mięs zawiesistych sosów, jednak szlachta nie bardzo wchłaniała te zmiany. Natomiast chętniej otwierała się na nowe produkty, bo przecież włoszczyzna i ziemniaki, które są obecnie podstawowymi produktami w naszych domach pojawiły się w naszym kraju dopiero w drugiej połowie szesnastego wieku, kiedy król Zygmunt poślubił włoską księżniczkę Bonę Sforzę.

Andrzej Z. Stężycki




The Culinary Traditions of the Sarmatians: A Hearty Polish Feast

The Sarmatian kitchen, synonymous with abundance, richness, and a strong emphasis on meat, serves as a window into the culinary traditions of historical Poland. This unique cuisine not only featured the typical dishes consumed in Poland at the time but was also heavily influenced by oriental flavors. The cold Polish climate and the demands of hard physical labor shaped a diet that was both hearty and rich, particularly favoring meat dishes dripping with fat, often accompanied by alcohol. Though not particularly high in alcohol content, the quantities consumed were enough to lead to intoxication.







The Polish nobility, known for their expertise in brewing beer, making wine, liqueurs, and mead, celebrated a culture of drinking that was less about the beverage and more about the act of consumption. Especially in the seventeenth century, when the nobility enjoyed a period of peace and prosperity, drinking became widespread. Their tables were laden with various types of dishes, with meat taking the center stage, complemented by fish, dairy, and vegetables, all presented with elegant decoration.





The tableware used was of the highest quality, reflecting the importance of dining culture among the Sarmatian nobility. Meals were long affairs, where discussions on significant political topics took place, making feasting one of the key entertainments. These gatherings were filled with singing and dancing, celebrating the joy of communal gatherings.



Hunting was another popular pastime, providing the tables with an array of game meats such as pheasants, hares, deer, and wild boar. The nobility's strong connection to the land and their agricultural practices ensured a constant supply of food products. Despite varying levels of wealth, even less affluent nobility did not skimp on hosting lavish feasts, albeit less frequently.

Spices, particularly saffron and pepper, played a significant role in Sarmatian cuisine, reflecting the vast territorial expanse of the Polish-Lithuanian Commonwealth and the openness of its monarchs to culinary innovations. However, the conservative Polish nobility slowly adopted new flavors and cooking methods. The most popular dishes of the time, such as sour rye soup (żurek), beet soup (barszcz czerwony), roasted duck, broth, and pierogi with cabbage, still find their place on Polish tables today, alongside seafood near the Black Sea areas, showcasing the enduring nature of these culinary traditions.

Religious observance also influenced the Sarmatian diet, with the devoutly faithful adhering to the church's fasting periods, replacing meat with fish, and popularizing dishes like herring. Seasonal eating was the norm, with an emphasis on making the most of fruits and vegetables as they became available, leading to a culture of preserving foods through pickling and fermenting.

Over the years, Polish cuisine evolved, with influences from Western Europe advocating for less fatty dishes and the introduction of thick sauces for meats. However, the nobility was slow to adopt these changes, showing a preference for new ingredients such as root vegetables and potatoes, which became staples in Polish homes only in the latter half of the sixteenth century following King Sigismund's marriage to the Italian princess Bona Sforza. Through the lens of the Sarmatian kitchen, we glimpse the rich tapestry of Polish culinary traditions, deeply rooted in the land, its seasons, and the social fabric of its people. The enduring legacy of these traditions continues to influence Polish cuisine, blending the old with the new in a delicious harmony of tastes and flavors.