banner

Polish Genealogy

since 1995

Zobacz drzewo genealogiczne Piastów




Bolesław II Rogatka

Bolesław II "Rogatka, Łysy, Okrutny, Srogi, Cudaczny" Piast (urodzony między 1220 roku a 1225 rokiem, zmarł między 26 a 31 grudnia 1278 roku)

Syn Henryka Pobożnego, wielkiego księcia krakowskiego i księcia sandomierskiego, księcia wrocławskiego i Anny „Błogosławionej” córki Przemysła Ottokara I, króla Czech.

Od 9 kwietnia 1241 roku do 1248 roku książę wrocławski, od 1241roku do 1248 roku książę kaliski, od 9 kwietnia do 10 lipca 1241 roku wielki książę krakowski i książę sandomierski oraz zwierzchni książę Polski, od 1242 roku do 1249 roku książę ziemi lubuskiej, od 1241 do 1242 roku książę wielkopolski, od 1242 roku do 1251 roku książę głogowski, od 1248 roku do 1278 roku książę legnicki, od 1248 roku do między 26 a 31 grudnia 1278 roku książę Strzegomia i Środy Śląskiej.

Między dniem 8 maja a 18 października 1242 roku poślubił Jadwigę Welf córkę Henryka I Welfa, hrabiego Anhaltu i Irmgardy Ludowing. Jadwiga zmarła 21 grudnia 1259 roku. Około 1260 roku ożenił się z Eufemią Sobiesławcówną córką Sambora II księcia Pomorza Gdańskiego i Matyldy Nikloting, z którą się rozwiódł przed 1274 rokiem. W 1277 roku poślubił Zofię von Dyhrn (Doren).

Bolesław, z racji swego zuchwalstwa i wielkiej hardości zwany Rogatką a z powodu srogości zwany również Okrutny, Srogi.

Już od najmłodszych lat zdradzał złe skłonności i dlatego jego babka księżna Jadwiga przepowiadała mu jak najgorszą przyszłość. Matka również martwiła się o jego przyszłość. Jako najstarszy syn miał po ojcu przejąć władzę nad Polską.

W chwili śmierci ojca Bolesław wraz ze swoimi braćmi przebywał na zamku legnickim. Niewiele przejął się śmiercią ojca bo w niedługim czasie urządził wesoły turniej rycerski w Lwówku. Jednakże śląscy rycerze zebrali się w Lwówku i zaczęli tłumaczyć księciu, że to nie czas na wesołe zabawy. Jeden z rycerzy, niejaki Wojciech z Brodą zaproponował, aby książę uczynił jakiś dar na rzecz klasztoru w Henrykowie zniszczony podczas najazdu Tatarów. Po nadaniu klasztorowi wsi Worowice, rycerze przystąpili do rycerskiego turnieju.



Bolesław II Rogatka z trzecią żoną
Zofią Doren i z grajkiem

Bolesław „Rogatka” miał czterech braci: Mieszka, Henryka, Konrada i Władysława oraz pięć sióstr. Po śmierci ojca Henryka Pobożnego rządy w księstwie do 1242 roku objęła matka. W 1242 roku władzę przejął „Rogatka”. Z pozostałych braci tylko Mieszko otrzymał gród Lubusz, zgodnie z wolą ojca. Nie cieszył się długo rządami w swojej dzielnicy. Wkrótce po objęciu władzy w Lubuszu zmarł i gród ten przeszedł w ręce Bolesława, najstarszego z braci.

Zniszczenie Śląska przez Tatarów oraz rozrzutność księżnej Anny rozdającej różnym klasztorom dobra książęce zubożyło znacznie skarb książęcy i ułatwiło odrywanie się kolejnych prowincji, zjednoczonych ongiś przez Henryka Brodatego i jego syna Henryka Pobożnego. Najpierw odpadła Małopolska, którą zajął zbrojnie Konrad Mazowiecki. Konradowi odebrał tę dzielnicę książę sandomierski Bolesław Wstydliwy.

Nieco bardziej starał się Rogatka o utrzymanie choć części Wielkopolski. Tam również wiadomość o śmierci Henryka Pobożnego obudziła chętnych do odbicia dzielnicy - przede wszystkim potomków Władysława Odonica. Ale i Rogatka miał tam swoich stronników, dlatego udało mu się kontrolować południową część Wielkopolski jeszcze przez kilka lat. Ostatecznie ją utracił w 1248 roku, czyli po siedmiu latach panowania.

W wiek męski na Śląsku wkraczali następni synowie Henryka Pobożnego. Straty terytorialne i słabość rządów Bolesława „Rogatki” oraz jego wybryki spowodowały powstanie opozycji wobec jego sposobu sprawowania rządów. Rzeczywiście Bolesław Rogatka w niczym nie dorównywał swojemu ojcu i dziadowi. Krążyły o nim anegdoty wzbudzające śmiech wśród rycerstwa. Na przykład według jednej z nich Rogatka nakazał swemu włodarzowi karmić świnie sianem. Uzasadniał to tym, że latem świnie jedzą trawę i różne zielsko. Według innej anegdoty jakoby przyjął do swej drużyny tak sprawnego kusznika, że potrafił trafić strzałą nawet w wody jeziora. Według innej opowieści o „dziwacznym” księciu ilustrującej słabość jego władzy i sądownictwa, Rogatka skazał pewnego człowieka na ścięcie, ale otoczenie księcia załatwiło potajemne jego uwolnienie. Książę będąc w Złotoryi zauważył, że ten, który miał być ścięty niesie z innym mężczyzną ceber. Na pytanie jak to możliwe aby nieboszczyk nosił ceber, dworzanie odpowiedzieli, że widocznie zmartwychwstał. Takie i inne zachowania Bolesława nie przysparzało władcy autorytetu a powodowało powstawanie przezwisk typu „Cudaczny” czy „Rogatka”. Sytuację pogarszało dodatkowo faworyzowanie przez księcia Bolesława niektórych rodów, szczególnie Rawiczów, Zarębów, Bibersteinów i Wezenborgów.

Opozycja, wśród której znajdowali się przedstawiciele Czurbanów, Pogorzelów, i Wierzbnów uwięziła Bolesława Rogatkę i wymusiła na nim dopuszczenie Henryka III, jego brata do współrządzenia, a w 1248 roku do podziału Śląska między braci. Podział ten został dokonany na zasadzie wspólnoty „braci niedzielnych”. Najstarsi bracia, Bolesław i Henryk, dobrali w swych dzielnicach do pary współrządców w osobach młodszych braci, Konrada i Władysława. W obrębie tych dwóch par obowiązywać miało normalne dziedziczenie, a przejście dzielnicy jednej pary w ręce drugiej możliwe byłoby tylko w razie bezpotomnej śmierci obu braci, względnie ich potomków. Sam pomysł takiego podziału Śląska był kompromisem między dążeniami decentralistycznymi możnych, popierających Henryka III, a stronnictwem Bolesława, zmierzającym do utrzymania jedności państwowej. Stwarzał on możliwość ponownego zjednoczenia Śląska. Dla obu najmłodszych braci Konrada i Władysława planowano karierę duchowną. Konrad, po studiach w Paryżu, był już biskupem passawskim, a Władysława wysłano pod opiekę astronoma Vitellona, do Padwy.

Bolesław II
Już na początku po objęciu władzy próbował Bolesław oszukać swych braci. Planował osadzić Konrada na biskupstwie wrocławskim. W tym celu odstąpił przypadającą mu dzielnicę wrocławską Henrykowi, a sam przejął Legnicę. Plan Rogatki rozbił się o ambicje polityczne Konrada. Konrad zrezygnował z kariery duchownej i przy poparciu Henryka III (brat Rogatki i Konrada) zmusił Bolesława do podzielenia się z nim władzą. Bolesław poczuł się oszukany i oddał bratu stołeczny Wrocław, w którym Henryk, wobec małoletniości Władysława był rzeczywistym władcą. Rogatka postanowił siłą naprawić swój nierozważny krok i przy pomocy niemieckich sił najemnych uderzył na dzielnicę Henryka III i w zdobytej Środzie spalił w kościele około pięciuset chroniących się mieszczan. Rozzuchwalony powodzeniem Rogatka uderzył na Wrocław i oblegał go kilka tygodni. Wrocławia nie zdobył, a sam poniósł dotkliwe straty i w końcu zaniechał oblężenia. Walki trwały prawie cały 1249 rok i obie strony szukały pomocy u obcych książąt.

W 1250 roku Konrad, nie widząc możliwości otrzymania dzielnicy, gdyż każdy z braci chciał mu dać część z własności drugiego, udał się do Poznania na dwór księcia Przemysła I, syna Odonica.

Tymczasem na Śląsku trwały wyniszczające wojny między braćmi. Malały dochody braci a rosły wydatki. Obaj bracia popadli w długi, a szczególnie Bolesław Rogatka. Niepłatne oddziały zaciężne odmawiały posłuszeństwa i same sobie wypłacały żołd łupiąc dobra książęce. Rogatka oddawał ważniejsze warownie w ręce niemieckie aby za uzyskane pieniądze zaciągać nowe oddziały. Oddał gród Lubuski w ręce magdeburskiego arcybiskupa za uzyskaną pomoc.

Książę Konrad znalazł poparcie u Przemysła I księcia wielkopolskiego i przy jego zbrojnej pomocy rozpoczął walkę o śląskie dziedzictwo. Dzięki zwycięskim potyczkom zdołał Konrad uzyskać zgodę braci Henryka III i Bolesława Rogatki na nową dzielnicę głogowską. Od Konrada wywodzi się nowa linia Piastów Śląskich tak zwana linia głogowska.

Polska za czasów Bolesława II

Bolesław Rogatka nie pogodził się z utratą Głogowa i nie mając nadziei na pokonanie obu braci postanowił powetować swoje straty kosztem biskupa wrocławskiego Tomasza I. Z grupą najemnych Niemców porwał biskupa nocą dnia 6 października 1256 roku. Zbudzonego ze snu, w samej tylko bieliźnie wsadził go na konia i kazał jechać za sobą. Wszystkie osobiste rzeczy biskupa i jego ludzi, konie, odzież, ozdoby, zrabowano. Zziębnięty biskup szczękający z zimna zębami wlókł się za porywaczami. Zawieziony do Wlenia koło Lwówka został zakuty w żelaza i wsadzony do ciemnicy. Nie doczekawszy się pomocy biskup po kilku tygodniach zgodził się na żądania Rogatki i po wpłacie pierwszej raty wykupu został uwolniony.

Porwanie i uwięzienie wrocławskiego biskupa spowodowało klątwę kościelną rzuconą na Rogatkę przez biskupa Pełkę oraz obłożenie diecezji wrocławskiej interdyktem. Cena za powrót do łask kościoła była wysoka – Bolesław został zmuszony w 1261 roku do zapłacenia ogromnego zadośćuczynienia oraz publicznego ukorzenia się u bram katedry we Wrocławiu.

W 1277 roku najemnicy Rogatki zdołali dokonać kolejnego skutecznego porwania. Tym razem do tego samego zamku we Wleniu, w którym wcześniej siedział biskup Tomasz, trafił bratanek Rogatki - Henryk Probus, syn zmarłego już Henryka III, obecnie książę wrocławski. Spowodowało to czeską (Wrocław znajdował się coraz mocniej w czeskiej strefie wpływów) interwencję zbrojną, zakończoną zupełnie nieoczekiwanym sukcesem militarnym Rogatki. Choć sam książę bezwstydnie zbiegł z pola kluczowej bitwy pod Ząbkowicami, jego syn Henryk Gruby zdołał rozbić wojska czeskie. Ostatecznie Henryk Probus został zwolniony z wieży w zamian za mniej więcej jedną trzecią księstwa wrocławskiego.

Bolesław Rogatka przeżył swych braci i zmarł w 1278 roku. Pochowany w Legnicy w kościele dominikanów, gdzie złożone były zwłoki jego najmłodszej córki, Katarzyny. Pozostawił po sobie trzech synów [czwarty zmarł w dzieciństwie], którzy podzielili się ojcowizną. Najstarszy Henryk otrzymał księstwo legnickie, Bernard, zwany Skoczkiem otrzymał Lwówek, a najmłodszy Bolko, zwany Wielkim, panował na Jaworze i Świdnicy. Oprócz synów pozostawił trzy córki – Agnieszkę, Jadwigę i Annę, która była przełożoną klasztoru w Trzebnicy. Wszystkie dzieci pochodziły z pierwszego małżeństwa Bolesława z Jadwigą, księżniczką Anhaltu.

Roman Grzybowski



Quick Links

Contact Us

Webmaster Message